QUEER SPEKTAKL U VOJNOJ SVLAČIONICI

Završne večeri 58. Internacionalnog teatarskog festivala MESS publika je bila u prilici na sceni Sarajevskog ratnog teatra pogledati predstavu poljske nezavisne umjetničke kompanije Komuna//Warszawa Cezary odlazi u rat. Predstava je dio Komuninog Pre-war/War/Post-war serijala koji tematizira mogućnost izbijanja novih ratnih sukoba u Evropi, sa željom da se ratu kao fenomenu pristupi iz realne, neherojske i lične dimenzije. Iako narativni element nije u prvom planu predstave Cezary odlazi u rat, iz nje se može iskonstruisati (kvazi)autobiografska priča samog režisera Cezaryja Tomaszewskog. Nakon što se kao dječak slučajno našao u vojnoj svlačionici punoj golih, mišićavih muškaraca (događaj koji je bio formativan za njegovu seksualnost), Cezary postaje fasciniran vojskom i sanja da će jednoga dana i sam postati vojnik. Kad mu medicinski odbor za regrutovanje nakon pregleda (vodeći se strogim pravilima o visini, težini, širini grudnog koša, urođenim manama, te psihičkim poremećajima regruta) dodijeli oznaku E (nepodoban za službu), njegove šanse za odlazak u armiju postaju skoro nepostojeće. Pišući brojna pisma odboru u kojima se žali na njihovu odluku, on traži rekvalifikaciju, bezuspješno ih pokušavajući uvjeriti da zapravo pripada grupi A.

U predstavi učestvuju četiri performera (Michał Dembiński, Oskar Malinowski, Bartosz Ostrowski i Łukasz Stawarczyk) i pijanistica (Weronika Krówka) koja im se povremeno pridružava u glumačkim i plesnim etidama. Svih petoro se na početku predstavljaju kao Cezary Tomaszewski, obraćajući se publici u isprecijecanim monolozima u kojima navode fizičke i psihičke sposobnosti koje ih čine »materijalom« za vojnika. Dramaturgija predstave (Justyna Wąsik i Klaudia Hartung-Wójciak) zasnovana je na smjenjivanju monologa sa serijama etida u kojima četiri performera na sceni demonstriraju svoje plesačko, pjevačko i akrobatsko umijeće. Demonstriraju u najdoslovnijem smislu riječi, želeći da publiku (kao da je riječ o vojnom medicinskom odboru) uvjere u svoje izvanredne sposobnosti i svoju odanost otadžbini. Najveći dio velikog repertoara pjesama koje se izvode tokom predstave čine dionice iz patriotskih opera Stanisława Moniuszka, kompozitora iz 19. stoljeća i »oca poljske nacionalne opere«. Izvedbu njegovih djela prate koreografije u kojima je značenje teksta često doslovno podcrtano, ali specifičnim performerskim kvalitetom subvertirano i parodirano. Ljubavne pjesme dobivaju queer ruho, a one o prijateljstvu između stoičkih mačo vojnika homoerotski podtekst.

Scenografija se sastoji od klavira, starog Moniuszkovog portreta koji jedan od izvođača na početku ostavlja u pozadini scene i dugačke klupe koja evocira mušku svlačionicu. Na njoj se na samom početku izvođači oblače u šarene Adidas trenerke i Nike tene (odličan izbor kostima dua Bracia – Agnieszke Klepacke i Macieja Chorążya). Kombiniranje starog s novim – modernih kostima i minimalističke scenske postavke s klasičnom muzikom i koreografijom – daje predstavi izrazito svjež i ideosinkratičan vizualno-auditivni identitet. Cezary odlazi u rat je pun citata na klasična djela opere i baleta, od kojih je najdojmljivija scena u kojoj Bartosz Ostrowski sa znojnim peškirom do u detalj rekonstruira legendarnu koreografiju Poslijepodneva jednog fauna Wacława Niżyńskog.

Cezaryjeva vojna svlačionica postaje poligon za bespoštedno akrobatsko, plesno i vokalno propitivanje dominantnih modela maskuliniteta. Energičnim i ekspresivnim ispoljavanjem queer seksualnosti na sceni predstava »besramno« koketira sa camp estetikom, pri čemu perfomeri ni trenutka na prestaju davati sve od sebe da bi postigli maksimalnu (unutar svojih mogućnosti) preciznost plesne i vokalne izvedbe. Kombiniranje navedenih elemenata s patriotskim muškim zanosom većeg dijela partitura rezultiralo je nedoljivo duhovitom parodijom dominantnih patrijarhalnih i nacionalističkih narativa i vjerovatno najoriginalnijom predstavom na ovogodišnjem MESS-u.

Dario Bevanda

Dario Bevanda (Sarajevo, 1985), dramaturg, dramatičar i scenarista. Neke od predstava na kojima je radio su: “Tajna džema od malina” (Sarajevski ratni teatar, 2013 – Specijalno priznanje žirija za dramatizaciju i dramaturgiju na 53. internacionalnom teatarskom festivalu MESS, Nagrada žirija za najbolju dramatizaciju na 13. festivalu BH. drame Zenica – Sarajevo), pozorišni omnibus “Na rubu svemira” (Narodno pozorište Sarajevo, 2013), “Skupština” (Narodno pozorište Sarajevo, Sarajevski ratni teatar, Kamerni teatar 55; 2014), Kokoš (Internacionalni teatarski festival MESS, Zagrebačko kazalište mladih, BITEF teatar; 2015), Majstor i Margarita (Sarajevski ratni teatar, 2016), Krokodili (Hrvatsko narodno kazalište u Varaždinu, 2017) i Romeo i Julija (Bosanko narodno pozorište Zenica, 2018). Njegovi dramski tekstovi imali su scenska čitanja u Hrvatskoj i Austriji. Piše filmsku, pozorišnu i muzičku kritiku.



javne nabavke