Rambuku i Zid plača

Drugog dana 58. izdanja Internacionalnog teatarskog festivala MESS publika je bila u prilici na Velikoj sceni Bosankog narodnog pozorišta u Zenici pogledati predstavu Narodnog pozorišta Mihai Eminescu iz Temišvara, Rambuku. Režiser predstave Mihai Măniuţiu prošli put je gostovao na MESS-u 2005. godine, s Narodnim pozorištem Radu Stanca iz Sibinja i predstavom Elektra. I u jednoj i drugoj inscenaciji tekst komada je osnova za većinski koreografsko i muzičko istraživanje osnovne teme dramskog predloška.

Rambuku, drama Norvežanina Jona Fossea, jednog od najizvođenijih dramskih pisaca današnjice, svoju praizvedbu imala je 2006. godine u Norveškom teatru. U komadu se Fosse služi jednostavnim, repetitivnim i donekle poetičnim dijalogom, dok je narativni element minimalan – muškarac i žena u dnevnoj sobi čekaju misterioznog stranca Rambukua, koji će ih odvesti u zemlju istog imena, o kojoj žena sve vrijeme priča najfantastičnije priče. Rezultat je kvazi-beckettovska atmosfera, s nemalom primjesom misticizma i problematičnim prikazom muško-ženskih odnosa, što su karakteristike dobrog dijela Fosseovog stvaralaštva. Kao i u jednoj od njegovih poznatijih drama, Noć pjeva pjesme svoje, lik muškarca je samozatajan, tih i inertan, dok je žena histerična, logoreična i željna pažnje.

Măniuţiuova inscenacija Fosseove drame vješto izbjegava skliznuće u banalni misticizam ili perpetuiranje rodnih stereotipa. To je učinjeno adaptacijom drame u kontekst genocida nad Jevrejima u Drugom svjetskom ratu (autorica adaptacije je Anca Măniuţiu). Budući da se Fosseov Rambuku (koji može biti i mjesto, i osoba) može čitati kao mitska metafora smrti, Măniuţiu odlazi korak dalje u tom tumačenju, razbija i zadnje naznake realizma u tekstu i transformira scenu u metaforičku čekaonicu smrti. Ovaj kontekst nije dobiven mijenjanjem teksta originala (osim dobro primijenjenog dramaturškog štriha), već korištenjem muzičkih i vizuelnih scenskih znakova. Glavni scenografski element je zid, tj. kulisa koja se pokreće, sklapa i rasklapa prema potrebi, a simbolizira Zid plača. Motiv vode koji se pojavljuje već u jednoj od prvih scena, kad protaginistica sjedi u kadi, ispod zahrđalog tuša, efektnu završnicu dobiva u završnoj sceni masovnog tuširanja, aluziji na gasne komore u kojima su vršena masovna istrebljenja Jevreja. Sve ovo je prožeto koreografijom kojoj primarna svrha nije prenošenje značenja, već emocije. U koreografskim tačkama se vještinom posebno ističe plesačica i koreografkinja predstave Andrea Gavriliu, koja u svojim solo tačkama preuzima ulogu samog Rambukua.

Nažalost, krajnja repetitivnost u grupnim koreografijama, kao i u scenskim rješenjima (stalna ponovna sklapanja i rasklapanja kulise, brojni prolasci protagonista, protagonistice i plesača duž nje), za koju bi se čak moglo reći da je fizički ekvivalent repetitivnosti Fosseovih replika, mjesto da evocira scenski ritual, nakon nekog vremena djeluje redundantno i zamorno. I impresivno dizajnirano svjetlo (Lucian Moga), s nizom reflektora postavljenih duž vrha kulise, eventualno gubi svoj prvotni efekat. Neke od scenskih slika su lijepo komponirane, ali ta ljepota prečesto djeluje kao samoj sebi svrha, te samim tim i kičasto, dajući predstavi »auru« zastarjelosti.

Dario Bevanda (Sarajevo, 1985), dramaturg, dramatičar i scenarista. Neke od predstava na kojima je radio su: “Tajna džema od malina” (Sarajevski ratni teatar, 2013 – Specijalno priznanje žirija za dramatizaciju i dramaturgiju na 53. internacionalnom teatarskom festivalu MESS, Nagrada žirija za najbolju dramatizaciju na 13. festivalu BH. drame Zenica – Sarajevo), pozorišni omnibus “Na rubu svemira” (Narodno pozorište Sarajevo, 2013), “Skupština” (Narodno pozorište Sarajevo, Sarajevski ratni teatar, Kamerni teatar 55; 2014), Kokoš (Internacionalni teatarski festival MESS, Zagrebačko kazalište mladih, BITEF teatar; 2015), Majstor i Margarita (Sarajevski ratni teatar, 2016), Krokodili (Hrvatsko narodno kazalište u Varaždinu, 2017) i Romeo i Julija (Bosanko narodno pozorište Zenica, 2018). Njegovi dramski tekstovi imali su scenska čitanja u Hrvatskoj i Austriji. Piše filmsku, pozorišnu i muzičku kritiku.



javne nabavke