Ritual ili teatar pitanje je sad

Predstava “Fin de mission/ohne Auftrag leben”, nastala u koprodukciji njemačkog kainkollektiva i kamernunskog OTHNI-a – Laboratoire de Théâtre de Yaoundé, čije autorstvo supotpisuju Fabian Lettow/Mirjam Schmuck (kainkollektiv) i Martin Ambara (OTHNI), zatvorila je 58. internacionalni teatarski festival MESS. Zasnova na historijskom istraživanju koje polazi od savremenih ekonomskih migracija iz Afrike u Evropu i putuje u prošlost, u potrazi za počecima novovjekovnog robovlasništa, sve do 15. stoljeća, ova predstava govori o temi s kojom se superiorna “visokorazvijena” zapadna civilizacija teško suočava: ropstvu u njenim temeljima.
Historijsko istraživanje kao tekstualni predložak na pozornici se pretvara u muzičku i koreografsku inačicu, kroz koju se na jednak način postavljaju pitanja o temeljima evropskog teatra. U tom smislu sugestivna je rečenica koju ponavlja kamerunski izvođač David Guy Kono: “Ne treba nam teatarska igra, treba nam ritual!”. Zbog toga bi se povodom ove predstave moglo govoriti i o antropološkom pristupu teatarskoj umjetnosti. Ako se složimo s tim da se termin antropološki teatar odnosi na režije i predstave koje nastoje čovjeka poučiti o njegovom odnosu prema prirodi i kulturi, vraćajući se pretpostavljenim i zamišljenim prapočecima teatra u arhetipskim situacijama (ali ne i u izvedbenim formama), za predstavu “Fin de mission” možemo reći da u potpunosti odgovara takvim kriterijima. Historiografski podaci tuku kao bokserske šake, dok videosnimci vode publiku na izvorište novovjekovne trgovine robljem, napušteni otok Manoku, otkrivaju joj Bimbiju, donedavno zaboravljeno mjesto na kojem se nalazila druga najveća luka na afričkoj atlanskoj obali iz koje su se galije napunjene “ljudskom robom” otpravljale prema drugoj strani okeana, u jednom trenutku na videozidu se iscrta mapa svih ruta kojim su plovili trgovci robljem. Tako se iz dubina kartografije evroatlanskog svijeta pomalja mračna kartografija robovlasništva.
Predstava počinje lagano, “Muzikom na vodi” Georga Friedricha Händela, i dok uživamo u nekim od najljepših taktova barokne muzike saznajemo da je Händel dobar dio svoga kapitala sticao kroz posjedovanje dionica u trgovini robljem. Nije Händel izuzetak među velikim umjetnicima. Shakespeare je uživao u traženju dobrog kursa. Victor Hugo također. Citati njihovih razmišljanja o Africi, u kontrapunktu sa izjavama kojim Angela Merkel podržava zakon o deportaciji migranata, ilustriraju nam kako su najveća kulturna dostignuća zapadne civilizacije sazdana kroz eksploataciju Afrike. Kada se kroz Händelovu “Muziku na vodi” probije, a potom je i nadjača, glas Madeleine Pelagie Nga, čiju jadikovku prate udaraljke, shvatimo da je afrička kultura u temeljima kulture zapadne civilizacije i da “duhovi žele naplatiti dug”.
“Treba nam ritual” ponavlja David Guy Kono. Ritual koji priziva metafizički je put ka očišćenju grijeha. Međutim, ritual nije moguće izvesti, Evropljani su, pljačkajući Afriku, ukrali i ritualne predmete (među kojima su i maske). Antropološki pogled na teatar postavio je i pitanje o njegovom porijeklu u ritualnim izvedbama, kao i pitanje o elementima rituala uklopljenim u teatarske predstave i transformiranim u njima. Ta pitanja su, kako piše teatrolog Marco de Marinis, znatno pridonijela tome da se prebrodi ograničeno i etnocenrtično poimanje teatra kakvo nam je ostavila u naslijeđe evroposka kultura proteklih stoljeća. Teorija o porijeklu teatra iz ritualnih izvedbi možda nije tačna, ali je ova predstava podrazumijeva. David Guy Kono ne može izvesti ritual, jer je teatar evroameričkog postmagijskog društva dekonstruisao takvu magijsku praksu, obesmišljavajući u tom procesu njenu formalnu logiku. Međutim, probuđena potreba za ritualom, diže se iz temelja teatra, i istu stvar sada radi njemu.
Time dolazimo do najslabijeg dijela predstave “Fin de mission” – dramskih situacija. Gradeći predstavu na principima fragmentarne dramaturgije, autori fingiraju dramu predstavljajući na sceni različite ličnosti iz evropske historije, koje na taj način postaju i ličnosti iz historije robovlasništva. Te scene izgrađene su na principima dramaturgije skeča, relaksirajući tako komičkim efektima patetičku težinu glavnog narativa. Na taj način je, međutim, ideja glavnog narativa banalizirana. U situacijama kada se treba snažno artikulisati kontraglas koji će nositi čvrst antiraistički diskurs, sve utihne u pristojnoj i politički korektnoj komici.
Riječi “treba nam ritual” tako postaju višeznačne. One su možda tek odraz defetizma čovjeka koji gleda kako savremeno društvo drugačijim sredstvima nastavlja prakse trgovaca robljem i robovlasnika. Ali mogu biti i slutnja kraja velike zapadne civilizacije. Šta se krije iza te slutnje nemoguće je odgovoriti, jer naš postmagijski svijet nema povjeranja u riječi proroka. Ponos racionalističke Evrope, međutim, odavno je poza koju zauzimaju kradljivci slika bogova.



JAVNE NABAVKE